# Günlük Dosyaları

Bir HTTP sunucusunu verimli şekilde yönetebilmek için oluşabilecek sorunlardan başka sunucunun başarımı ve etkinliği hakkında da bazı geri bildirimler almak gerekir. Apache HTTP Sunucusu çok kapsamlı ve esnek bir günlükleme yeteneğine sahiptir. Bu belgede sunucunun günlükleme yeteneğini nasıl yapılandıracağınızdan ve günlük kayıtlarını nasıl yorumlayacağınızdan bahsedilecektir.

# Giriş

mod_log_config
mod_log_forensic
mod_logio
mod_cgi

Apache HTTP Sunucusu, isteğin ilk alınışından itibaren, URL eşleme işlemleri, bağlantının son çözümlemesi ve bu işlemler sırasına ortaya çıkan hatalar da dahil olmak üzere sunucunuzda meydana gelen herşeyi günlüklemek için çok çeşitli mekanizmalar içerir. Buna ek olarak, günlükleme yetenekleri sağlayan üçüncü parti modüller de kullanılabilir veya mevcut günlük dosyalarına girdiler enjekte edilebilir. Ayrıca, CGI programları, PHP betikleri ve benzerleri sunucu hata günlüğüne kendi iletilerini gönderebilirler.

Bu belgede Apache HTTP Sunucusunun standart parçası olan günlükleme modülleri hakkında bilgi verilecektir.

# Güvenlik Uyarısı

Apache httpd’nin günlük dosyalarını yazdığı dizine yazabilen birinin sunucuyu başlatan kullanıcı kimliğine (bu genellikle root olur) erişim kazanabileceğine hemen hemen kesin gözüyle bakılabilir. Sonuçlarının neler olacağını kestiremiyorsanız günlüklerin yazıldığı dizinde hiç kimseye yazma erişimi vermeyin; ayrıntılı bilgi için güvenlik ipuçları belgesine bakınız.

Buna ilaveten, günlük dosyaları istemci tarafından sağlanmış bilgiler de içerebilir. Bu nedenle, kötü niyetli istemcilerin günlük dosyalarına denetim karakterleri girmeleri olasılığına karşı ham günlükler ele alınırken dikkatli olunmalıdır.

# Hata Günlüğü

core
ErrorLog
ErrorLogFormat
LogLevel

İsmi ve yeri ErrorLog yönergesi ile belirtilen sunucu hata günlüğü, en önemli günlük dosyasıdır. Apache httpd tarafından istekler işlenirken saptanan hatalar ve tanı bilgileri bu dosyaya gönderilir. Sunucuyu başlatırken veya sunucu çalışırken bir sorunla karşılaşıldığında, neyin yanlış gittiğini öğrenmek için bakılacak ilk yer burasıdır. Günlük kaydı çoğunlukla sorunun nasıl düzeltileceği ile ilgili ayrıntıları da içerir.

Hata günlüğü normal olarak bir dosyaya yazılır (genellikle, dosyanın ismi Unix sistemlerinde `error_log`, OS/2 ve Windows’ta ise `error.log`’dur). Ayrıca, Unix sistemlerinde sunucunun hataları `syslog`’a veya borulamak suretiyle bir programa aktarması da mümkündür.

Hata günlüğünün biçemi ErrorLogFormat yönergesi ile belirlenir. Bu yönergeyi kullanarak günlüklenen değerleri özelleştirebilirsiniz. Bir biçem belirtmezseniz öntanımlı biçem kullanılır. Örnek tipik bir hata iletisi içermektedir:

[Fri Sep 09 10:42:29.902022 2011] [core:error] [pid 35708:tid 4328636416] [client 72.15.99.187] Dosya yok: /usr/local/apache2/htdocs/favicon.ico

Günlük girdisinin ilk öğesi iletinin yazıldığı tarih ve saatten oluşur. İkincisi iletiyi üreten modülün ismi (bu durumda: core) ile raporlanan bilginin önem derecesini belirtir. Bunu varsa sürecin kimliği ve yine varsa evre kimliği izler. Sonraki öğe hatanın üretilmesine sebep olan istemcinin IP adresini içerir. Kalanı iletinin kendisidir (duruma bakılırsa bir dosyaya yapılan istek yerine getirilememiş).

Hata günlüğünde görünebilecek ileti çeşitliliği oldukça fazladır. Çoğu yukarıdaki örneğin benzeridir. Hata günlüğü ayrıca, CGI betiklerinin hata ayıklama çıktılarını da içerir. Bir CGI betiği tarafından standart hataya (`stderr`) yazılan her türlü bilgi doğrudan hata günlüğüne kopyalanır.

Hata günlüğüne ve erişim günlüğüne `%L` dizgeciği konularak erişim günlüğündeki girdi ile hata günlüğündeki girdiyi ilişkilendirecek bir günlük girdisi kimliği oluşturulabilir. mod_unique_id yüklüyse günlük girdisi kimliği olarak onun eşsiz istek kimliği de kullanılır.

Sunucuyu denerken olası sorunlara karşı hata günlüğünü sürekli izlemelisiniz. Unix sistemlerinde bunu şöyle bir komutla sağlayabilirsiniz:

tail -f error_log

# Modüllere göre günlükleme

LogLevel yönergesi, günlük iletisinin üretilmesine sebep olan modüle bağlı bir önem seviyesi belirleyebilmenizi sağlar. Bu yolla sorun yaşadığınız modülle ilgili günlük musluklarını sonuna kadar açabiliri ek olarak ilgilendiğiniz diğer modüllerle ilgili ayrıntıları da edinebilirsiniz. Özellikle mod_proxy veya mod_rewrite gibi modüllerde yapılmak isteneni denerken neler olup bittiğini ayrıntılarıyla bilmek istediğiniz durumlarda kullanışlıdır.

Bunu LogLevel yönergesinde modülün ismini belirterek yapabilirsiniz:

LogLevel info rewrite:trace5

Bu satırla ana LogLevel info'ya ayarlanırken mod_rewrite için musluk `trace5` seviyesine kadar açılmaktadır.

Bu yönerge, Apache HTTP Sunucusunun evvelki sürümlerinde mevcut olan `RewriteLog` gibi günlükleme modüllerinin yerini almıştır.

# Erişim Günlüğü

mod_log_config
mod_setenvif
CustomLog
LogFormat
SetEnvIf

Sunucu erişim günlüğü sunucu tarafından işleme alınan tüm istekleri kaydeder. Erişim günlüğünün yeri ve içeriği CustomLog yönergesi ile belirlenir. LogFormat yönergesi ile günlük içeriğini kişiselleştirmek mümkündür. Bu bölümde sunucunun bilgileri erişim günlüğüne kaydetmesi için nasıl yapılandırılacağından bahsedilecektir.

Şüphesiz, bilginin erişim günlüğünde saklanması günlük yönetiminde ilk adımı oluşturur. Sonraki adım yararlı istatistikleri üretmek için bu bilgiyi incelemektir. Günlük incelemesi bu belgenin kapsamına dahil değildir ve aslında bu işlem sunucunun yaptığı işlerden biri değildir. Bu konu ve günlük incelemesi yapan uygulamalar hakkında daha ayrıntılı bilgi edinmek için dmoz.org'a bakınız.

Apache httpd’nin çeşitli sürümlerinde erişim günlüklerini denetlemek için kullanılan diğer modüller ve yönergeler arasında mod_log_referer, mod_log_agent modülleri ve `TransferLog` yönergesi sayılabilir. Artık, daha eski tüm diğer yönergelerin işlevselliklerini bir araya toplayan CustomLog yönergesi kullanılmaktadır.

Erişim günlüğünün girdi biçemi kolayca isteğe göre düzenlenebilmektedir. Biçemi belirtmekte kullanılan biçem dizgesi, C tarzı printf(1) biçem dizgesini andırır. Sonraki bölümlerde bazı örneklere yer verilmiştir. Biçem dizgesini oluşturan belirteçlerin tam listesi için mod_log_config belgesinin Günlük Girdilerinin Kişiselleştirilmesi bölümüne bakınız.

## Ortak Günlük Biçemi (OGB)

Erişim günlüğü için sıklıkla kullanılan bir yapılandırma:

LogFormat "%h %l %u %t \"%r\" %>s %b" common CustomLog logs/access_log common

İlk satırda belli bir biçem dizgesi için `common` diye bir takma ad tanımlanmaktadır. Biçem dizgesi, sunucuya hangi belli bir bilgi parçalarını günlükleyeceğini söyleyen % imli biçem belirteçlerinden oluşur. Biçem dizgesine ayrıca dizgesel sabitler de yerleştirilebilir ve bunlar erişim günlüğüne oldukları gibi kopyalanırlar. Biçem dizgesi içinde çift tırnak karakteri (") biçem dizgesini vaktinden önce sonlandırmaması için ters bölü çizgisi ile öncelenmelidir. Biçem dizgesi ayrıca, satır sonlarını belirtmek için "`\n`" ve sekmeleri belirtmek için "`\t`" denetim karakterlerini de içerebilir.

CustomLog yönergesi evvelce tanımlanmış bir takma adı kullanarak yeni bir günlük dosyası tanımlar. Erişim günlüğünün dosya ismi bölü çizgisi ile başlamadıkça dosya yolunun ServerRoot değerine göreli olduğu varsayılır.

Yukarıdaki yapılandırma günlük dosyasına girdileri Ortak Günlük Biçemi (Common Log Format) adı verilen standart biçemde yazar. Bu standart biçem başka HTTP sunucuları tarafından da kullanılır ve çoğu günlük inceleme yazılımı tarafından tanınır. Ortak Günlük Biçeminde üretilen günlük girdileri şöyle görünür:

127.0.0.1 - frank [10/Oct/2000:13:55:36 -0700] "GET /apache_pb.gif HTTP/1.0" 200 2326

Bu günlük girdisini parça parça açıklayalım:

`127.0.0.1` (`%h`)
  Bu, sunucuya istek yapan istemcinin (uzak konağın) IP adresidir. Eğer HostnameLookups yönergesine `On` değeri atanmışsa sunucu bu IP adresi için DNS sorgusu yapacak ve IP adresi yerine bulduğu konak ismini yazmaya çalışacaktır. Bununla birlikte, bu işlem sunucuyu epeyce yavaşlattığından önerilmemektedir. Konak isimlerini saptamak için en iyisi günlük girdilerini logresolve gibi bir günlük işlemcisinden geçirmektir. Burada raporlanan IP adresi doğrudan istemcinin IP adresi olmayabilir. Eğer sunucu ile istemci arasında bir vekil sunucu varsa bu IP adresi, vekil sunucunun IP adresi olacaktır.
`-` (`%l`)
  Çıktıdaki bir "tire" imi istenen bilgi parçasının mevcut olmadığı anlamına gelir. Bu durumda, mevcut olmayan bilgi istemci makine üzerinde `identd` tarafından belirlenen istemcinin RFC 1413 kimliğidir. Bu bilgi oldukça güvenilmezdir ve sıkıca denetlenen iç ağlar haricinde hemen hemen asla kullanılmamalıdır. Apache, IdentityCheck yönergesine `On` değeri atanmış olmadıkça bu bilgiyi saptamaya uğraşmaz.
`frank` (`%u`)
  Bu, belge isteğinde bulunan kişinin HTTP kimlik doğrulamasıyla saptanan kullanıcı kimliğidir. Bu değer CGI betiklerine `REMOTE_USER` ortam değişkeni ile sağlanır. Eğer istek için durum kodu 401 ise (aşağıya bakınız) henüz kullanıcının kimliği doğrulanmamış olacağından bu değere güvenilmemelidir. Eğer belge parola korumalı değilse günlüğün bu kısmı da yukarıdaki gibi "`-`" olacaktır.
`[10/Oct/2000:13:55:36 -0700]` (`%t`)
  İsteğin alındığı tarih ve saat. Biçemi şöyledir:

  `[gün/ay/yıl:saat:dakika:saniye dilim]
  gün = 2 hane
  ay = 3 harf
  yıl = 4 hane
  saat = 2 hane
  dakika = 2 hane
  saniye = 2 hane
  dilim = (`+' | `-') 4 hane`

  Günlük biçem dizgesinde zaman gösterim biçemini `%{biçem}t` şeklinde belirtmek de mümkündür. Buradaki `biçem` dizgesi, stardart C kütüphanesindeki `strftime(3)` işlevi için tanımlanmış biçem belirteçleriyle veya desteklenen özel belirteçlerle oluşturulabilir. Ayrıntılı bilgi için mod_log_config biçem dizgelerine bakın.

`"GET /apache_pb.gif HTTP/1.0"` (`\"%r\"`)
  İstemciden alınan istek satırının çift tırnaklar arasında gösterilmesi istenmiştir. İstek satırı en yararlı bilgi parçalarını içerir. Birincisi, istemci tarafından kullanılan yöntem `GET`’miş. İkinci olarak istemci `/apache_pb.gif` dosyasını istemiş ve üçüncü olarak istemci `HTTP/1.0` protokolünü kullanmış. İstek satırının bazı parçalarını bağımsız olarak da günlüklemek mümkündür. Örneğin, "`%m %U%q %H`" dizgesi, yöntem, yol, sorgu dizgesi ve protokolü kaydedecektir; bu dizge "`%r`" biçem belirtecinin tek başına yaptığı işi yapar.
`200` (`%>s`)
  Bu, sunucunun istemciye gönderdiği durum kodudur. İsteğin başarıyla yerine getirilip getirilmediğini gösterdiği için bu bilgi çok değerlidir. Durum kodu 2 ile başlıyorsa istek başarıyla yerine getirilmiştir, 3 ile başlıyorsa yönlendirilmiştir, 4 ile başlıyorsa istemci tarafında bir hata oluşmuştur, 5 ile başlıyorsa sunucuda bir hata oluşmuştur. Olası hata kodlarının tam listesi RFC2616 Hiper Metin Aktarım Protokolünün 10. bölümünde bulunabilir.
`2326` (`%b`)
  Son parça istemciye döndürülen nesnenin yanıt başlığı hariç uzunluğudur. Eğer istemciye bir içerik döndürülmemişse bu değer "`-`" olacaktır. Bunun yerine günlüğe "`0`" yazdırmak için `%B` belirtecini kullanınız.

## Birleşik Günlük Biçemi

Sıklıkla kullanılan diğer bir biçem dizgesi Birleşik Günlük Biçemi (Combined Log Format) olup şöyle kullanılabilir:

LogFormat "%h %l %u %t \"%r\" %>s %b \"%{Referer}i\" \"%{User-agent}i\"" combined CustomLog log/access_log combined

Bu biçem ilaveten 2 alan içermesi dışında Ortak Günlük Biçemi ile aynıdır. İlave alanların ikisi de `%{başlık}i` biçeminde olup buradaki `başlık`, HTTP isteğindeki başlık alanlarından biridir. Bu biçemin kullanıldığı bir erişim günlüğü girdisi şöyle olurdu:

127.0.0.1 - frank [10/Oct/2000:13:55:36 -0700] "GET /apache_pb.gif HTTP/1.0" 200 2326 "http://www.example.com/start.html" "Mozilla/4.08 [en] (Win98; I ;Nav)"

Ek alanlar:

`"http://www.example.com/start.html"` (`\"%{Referer}i\"`)
  HTTP istek başlığı "Referer". İstemcinin raporladığı isteğin kaynaklandığı URI. (Bu isteğin yapılmasını sağlayan bağlantıyı içeren URL veya istek bir sayfanın bileşenleri ile ilgiliyse istenen sayfanın URL’si olabilir.)
`"Mozilla/4.08 [en] (Win98; I ;Nav)"` (`\"%{User-agent}i\"`)
  Tarayıcı kimliğini içeren HTTP istek başlığı. Bu istemcinin tarayıcısının raporladığı kendi tanıtım bilgisidir.

## Çok Sayıda Erişim Günlüğü

Yapılandırma dosyasında çok sayıda CustomLog yönergesi kullanarak çok sayıda erişim günlüğü kolayca oluşturulabilir. Örneğin aşağıdaki yönergelerle 3 tane erişim günlüğü oluşturulacaktır. İlki temel OGB bilgisini içerirken diğer ikisi isteğin kaynaklandığı yeri ve tarayıcı kimliğini içerir. Son iki CustomLog satırı ayrıca, `ReferLog` ve `AgentLog` yönergelerinin etkilerinin nasıl taklit edileceğini de göstermektedir.

LogFormat "%h %l %u %t \"%r\" %>s %b" common CustomLog logs/access_log common CustomLog logs/referer_log "%{Referer}i -> %U" CustomLog logs/agent_log "%{User-agent}i"

Bu örnek ayrıca, LogFormat yönergesi ile bir takma ad tanımlamanın şart olmadığını da göstermektedir. Günlük biçemi doğrudan CustomLog yönergesinde belirtilebilir.

## Şarta Bağlı Günlükler

Bazı durumlarda istemcinin yaptığı isteğe bağlı olarak erişim günlüğünde belli girdilerin dışlanması gerekebilir. Bu, ortam değişkenleri sayesinde kolayca yerine getirilebilir. Önce isteğin belli koşulları sağladığını belirten bir ortam değişkeni ataması yapılır. Bu işlem SetEnvIf yönergesi ile yapılır. Sonra da, ortam değişkenine bağlı olarak isteklerin günlüğe dahil edilip edilmeyeceği CustomLog yönergesinin `env=` deyimi kullanılarak belirtilir. Bazı örnekler:

# yerel konaktan kaynaklanan istekleri imleyelim SetEnvIf Remote_Addr "127\.0\.0\.1" kaydetme # robots.txt dosyası isteklerini imleyelim SetEnvIf Request_URI "^/robots\.txt$" kaydetme # Kalanları günlüğe kaydedelim CustomLog logs/access_log common env=!kaydetme

Başka bir örnek olarak, Türkçe belge isteklerini bir dosyaya diğer dillerdeki istekleri başka bir dosyaya kaydedelim.

SetEnvIf Accept-Language "tr" turkce CustomLog logs/turkce_log common env=turkce CustomLog logs/diger_diller_log common env=!turkce

Bir arabellekleme senaryosuna arabelleğin verimli kullanılıp kullanılmadığını bilmek isteyelim. Bu basitçe şöyle yapılabilir:

SetEnv CACHE_MISS 1 LogFormat "%h %l %u %t "%r " %>s %b %{CACHE_MISS}e" common-cache CustomLog logs/access_log common-cache

mod_cache önce mod_env modülünü çalıştıracak ve başarılı olunduğu takdirde içeriği onsuz teslim edecektir. Bu durumda arabellek kaybı `1` olarak günlüklenirken arabellek sunumu `-` olarak günlüklenecektir.

`env=` sözdizimine ek olarak, LogFormat HTTP yanıt kodudaki koşul değerlerini günlüklemeyi de destekler:

LogFormat "%400,501{User-agent}i" browserlog LogFormat "%!200,304,302{Referer}i" refererlog

Bu örnekte, HTTP durum kodu 400 veya 501 ise `User-agent` başlığı günlüklenecektir. Aksi takdirde, günlüğe bir "-" yazılacaktır. Benzer şekilde ikinci örnekte, HTTP durum kodu 200, 204 veya 302 değilse (durum kodlarının öncesindeki "!" imine dikkat) `Referer` başlığı günlüklenecektir.

Koşula bağlı günlük kaydının çok esnek ve güçlü olabileceğini göstermiş olsak da günlük içeriğini denetlemenin tek yolu bu değildir. Günlük dosyaları sunucu etkinliğini eksiksiz olarak kaydedebildikleri takdirde daha yararlı olurlar. Günlük dosyalarını sonradan işleme tabi tutarak istenmeyen girdileri kaldırılmış bir kopya almak hem kolay hem de daha yararlıdır.

# Günlük Çevrimi

Yükü ağır sunucularda günlük dosyalarına kaydedilen bilginin miktarı çok büyük boyutlara ulaşabilir. 10.000 istek içeren bir erişim günlüğü yaklaşık 1MB yer kaplar. Etkin günlük dosyasını belirli aralıklarla değiştirmek veya silmek gerekebilir. Apache httpd çalışırken dosyayı sürekli açık tuttuğu ve yazdığı için bu işlem sunucu çalışırken yapılamaz. Bu bakımdan, günlük dosyası değiştirildikten veya silindikten sonra yeni dosyanın açılması için sunucunun yeniden başlatılması gerekir.

Nazikçe yeniden başlatmak suretiyle sunucunun, mevcut ve bekleyen bağlantıları kaybetmeden yeni günlük dosyalarını açması sağlanabilir. Bununla birlikte, bu işlem sırasında sunucunun eski isteklere sunumu bitirene kadar eski günlük dosyalarına yazmaya devam edebilmesi gerekir. Bu bakımdan, yeniden başlatmanın ardından eski günlük dosyaları üzerinde bir işlem yapmadan önce biraz beklemek gerekir. Günlük dosyalarını döndürürken kullanılan senaryolarda genellikle eski günlük dosyaları yer kazanmak için sıkıştırılırlar:

mv access_log access_log.old
mv error_log error_log.old
apachectl graceful
sleep 600
gzip access_log.old error_log.old

Günlük çevrimi yapmanın başka bir yolu da sonraki bölümde açıklandığı gibi borulu günlükler kullanmaktır.

# Borulu Günlükler

Apache httpd hata ve erişim günlüklerini doğrudan bir dosyaya yazmak yerine bir boru üzerinden başka bir sürece yazabilir. Bu yetenek ana sunucuya herhangi bir kod eklemeksizin günlükleme esnekliğini şaşırtıcı derecede arttırır. Günlükler boruya yazılmak istenirse dosya ismini boru karakteriyle ("`|`") değiştirip ardına günlük girdilerini standart girdisinden kabul edecek programın ismini eklemek yeterlidir. Apache httpd başlatıldığı zaman borulu günlük işlemini de başlatacaktır. Eğer sunucu çalışırken günlükleri kabul eden süreç çökerse Apache httpd bu programı yeniden başlatır. (Bu son özelliği sebebiyle bu tekniğe “güvenilir borulu günlükleme” adını veriyoruz.)

Borulu günlük süreçleri ana Apache httpd süreci tarafından başlatılır ve bu süreçler ana Apache httpd sürecinin kullanıcı kimliğini miras alırlar. Yani borulu günlükleme programları aslında root tarafından çalıştırılmış gibi olur. Bu bakımdan, bu programları basit ve güvenilir kılmak çok önemlidir.

Borulu günlüklerin önemli kullanım alanlarından biri de sunucuyu yeniden başlatmak gerekmeksizin günlük çevrimini mümkün kılmaktır. Apache HTTP sunucusu bu amaçla kullanılmak üzere rotatelogs diye bir program içerir. Örneğin, günlükleri 24 saatte bir döndürmek isterseniz bunu şöyle yapabilirsiniz:

CustomLog "|/usr/local/apache/bin/rotatelogs /var/log/access_log 86400" common

Borunun diğer ucundaki süreci başlatacak komutun tırnak içine alındığına dikkat ediniz. Bu örnekler erişim günlüğü için verilmişse de aynı teknik hata günlüğü için de kullanılabilir.

Hariçten bir uygulama olarak cronolog isminde buna benzer ancak çok daha esnek bir program daha vardır.

Borulu günlükler de şarta bağlı günlükleme kadar güçlü olmakla beraber çevrimdışı ardıl işlemler gibi daha basit çözümler için kullanılmamalıdır.

Öntanımlı olarak borulu günlük süreci bir kabuk kullanmadan çalıştırılır. Kabuk kullanarak (genelde `/bin/sh -c` ile) yapılmak istenirse "`|`" yerine "`|$`" kullanılır:

# Kabuk kullanarak "rotatelogs" çalıştırmak CustomLog "|$/usr/local/apache/bin/rotatelogs /var/log/access_log 86400" common

Bu, Apache 2.2 için öntanımlı davranıştı. Kabuk özelliklerine bağlı olarak, yeniden başlatma sırasındaki sinyal işleme sorunları ve günlük borulama uygulamasının yaşam süresi için ek bir kabuk süreci ile sonuçlanabilir. Apache 2.2 ile uyumluluk açısından "`||`" gösterimi de desteklenmekte olup "`|`" kullanımına eşdeğerdir.

## Windows'ta yığın alanı

Windows'ta çok sayıda borulu günlükleme süreci çalışırken ve özellikle HTTPD bir hizmet olarak çalışıyorsa sorunlar baş gösterebilir. Bunun başlıca sebebi masaüstü yığın alanının (heap) dışına taşılmasıdır. Her hizmete ayrılan masüstü yığın alanı, kayıt defterindeki HKEY_LOCAL_MACHINE\System\CurrentControlSet\Control\SessionManager\SubSystems\Windows kaydındaki üçüncü değiştirge olan `SharedSection` değeridir. Bu değeri değiştirirken çok dikkatli olun; bu, Windows kayıt defterini değiştirirken verilen normal uyarılardandır, fakat eğer bu değer çok yüksek olursa masaüstü yığın alanının tükenebileceği dikkate alınmalıdır.

# Sanal Konaklar

Bir sunucu çok sayıda sanal konak ile hizmet sunarken bunların günlük kayıtları için çeşitli seçenekler mevcuttur. İlk seçenekte, sanki sunucu tek bir konakla hizmet sunuyormuş gibi günlük kaydı yapılır. Günlükleme yönergelerini VirtualHost bölümlerinin dışına, ana sunucu bağlamına yerleştirerek tüm isteklerin aynı erişim ve hata günlüğüne yazılmasını sağlamak olasıdır. Bu teknik, tek tek sanal konaklar için kolayca istatistik toplamaya izin vermez.

Eğer CustomLog veya ErrorLog yönergesi bir VirtualHost bölümüne yerleştirilirse bu sanal konağa bütün erişimler veya hatalar belirtilen dosyaya günlüklenecektir. Böyle günlükleme yönergeleri içermeyen sanal konakların günlükleri hala ana sunucunun hata ve erişim günlüklerine yazılmaya devam edecektir. Bu teknik az sayıda sanal konak barındıran sunucular için çok kullanışlıdır. Fakat sanal konak sayısı çok fazlaysa bu teknikle günlük dosyalarını yönetmek çok karmaşık bir hal alabilir. Ayrıca, yetersiz dosya tanıtıcısı sorunlarıyla çok sık karşılaşılabilir.

Erişim günlükleri için çok az bir fedakarlıkla çok iyi bir çözüm vardır. Günlük biçemine sanal konaklarla ilgili bilgi eklemek suretiyle tüm konakların aynı günlük dosyasını kullanmaları olasıdır. Böylece günlük dosyası sonradan her sanal konak için ayrı bir dosya oluşturmak üzere ayrıştırılabilir. Örneğin, bu işlem için şu yönergeler kullanılıyor olsun:

LogFormat "%v %l %u %t \"%r\" %>s %b" ortaksankon CustomLog logs/access_log ortaksankon

`%v` belirteci isteği sunan sanal konağın ismini günlüğe yazmak için kullanılır. Daha sonra split-logfile gibi bir program kullanarak, bu dosyadan her sanal konak için ayrı birer dosya elde edilebilir.

# Diğer Günlük Dosyaları

mod_logio
mod_log_config
mod_log_forensic
mod_cgi
LogFormat
BufferedLogs
ForensicLog
PidFile
ScriptLog
ScriptLogBuffer
ScriptLogLength

## Gönderilen ve alınan bayt sayısının günlüklenmesi

mod_logio modülü LogFormat yönergesinde kullanılan biçem belirteçlerine alınan ve gönderilen bayt sayıları için iki belirteç (%I ve %O) ekler.

## Adli Günlük

mod_log_forensic modülü istemci isteklerinin kanıt olarak kullanılmak amacıyla günlüklenmesini sağlar. Günlükleme her istek için isteğe hizmet sunmadan önce ve sonra olmak üzere iki defa yapılır. Böylece günlük dosyasında başarılı her istek için iki satır bulunur. Adli günlükleme çok sıkı kurallara tabi olup kişiselleştirilemez. Güvenlik ve hata ayıklama aracı olarak yararlı değildir.

## PID Dosyası

Apache httpd başlatıldığında, ana httpd sürecinin kimliği (PID) `logs/httpd.pid` dosyasına kaydedilir. Bu dosyanın ismi PidFile yönergesi ile değiştirilebilir. Bu süreç kimliği sistem yöneticisi tarafından ana sürece sinyal göndererek artalan sürecini sonlandırmak veya yeniden başlatmak için kullanılır. Windows üzerinde bu işlem için `-k` komut satırı seçeneği kullanılır. Bu konuda daha ayrıntılı bilgi edinmek için Durdurma ve Yeniden Başlatma belgesine bakınız.

## Betik Günlüğü

ScriptLog yönergesi CGI betiklerinin girdi ve çıktılarını kaydetmenizi mümkün kılmak suretiyle hata ayıklamaya yardımcı olur. Bu sadece deneysel amaçla kullanılmalı, asıl sunucuya uygulanmamalıdır. mod_cgi belgesinde daha fazla bilgi bulunabilir.