# Yapılandırma Bölümleri

Yapılandırma dosyalarındaki yönergeler sunucunun tamamına uygulanacağı gibi sadece belli dizinler, dosyalar, konaklar veya URL’lere uygulanmakla sınırlanabilir. Bu belgede, yapılandırma bölümü taşıyıcılarınının veya `.htaccess` dosyalarının, yapılandırma dosyalarındaki diğer yönergelerin etki alanlarını değiştirtirmek için nasıl kullanılacağı açıklanmıştır.

# Yapılandırma Bölümü Taşıyıcılarının Türleri

core
mod_version
mod_proxy
Directory
DirectoryMatch
Files
FilesMatch
If
IfDefine
IfModule
IfVersion
Location
LocationMatch
Proxy
ProxyMatch
VirtualHost

İki temel taşıyıcı türü vardır. Taşıyıcıların çoğu her istek için değerlendirmeye alınır. Taşıyıcılardaki yönergeler ise sadece bu taşıyıcılarla eşleşen istekler için uygulanır. Diğer yandan, IfDefine, IfModule ve IfVersion taşıyıcıları sadece sunucu başlatılırken veya yeniden başlatılırken değerlendirmeye alınır. Başlatma sırasında gerektirdikleri koşullar sağlanıyorsa içerdikleri yönergeler tüm isteklere uygulanır. Aksi takdirde, içerdikleri yönergeler yok sayılır.

IfDefine yönergesi sadece httpd komut satırında uygun parametreler tanımlanmışsa uygulanabilecek yönergeleri içerir. Örneğin, aşağıdaki yapılandırma ile tüm isteklerin diğer siteye yönlendirilebilmesi sadece sunucu `httpd -DClosedForNow` komut satırı ile başlatıldığı takdirde mümkün olur:

<IfDefine ClosedForNow>
Redirect / http://otherserver.example.com/
</IfDefine>

IfModule yönergesi sadece belli bir modülün sunucuda kullanılabilir durumda olması halinde uygulanabilecek yönergeleri içerir. Modülün ya sunucuyla birlikte durağan olarak derlenmiş olması ya da devingen olarak derlenmiş ve yapılandırma dosyasında yönergeden önce o modüle ilişkin bir LoadModule satırının bulunması gerekir. Bu yönergeyi sadece belli bir modülün varlığının veya yokluğunun yapılandırma dosyanızın çalışmasını etkilememesini istediğiniz durumlarda kullanmalısınız. Eksik modüllerle ilgili hata iletilerini engellediğinden, taşıyıcı içine, her zaman çalışması istenen yönergeler konulmamalıdır.

Aşağıdaki örnekte, MimeMagicFiles yönergesi sadece mod_mime_magic modülü mevcutsa uygulanacaktır.

<IfModule mod_mime_magic.c>
MimeMagicFile conf/magic
</IfModule>

IfVersion yönergesi sunucunun belli bir sürümünün çalıştırılması halinde uygulanabilecek yönergeleri içerebilmesi dışında IfDefine ve IfModule yönergeleri gibidir. mod_version modülü farklı httpd sürümleri ve farklı yapılandırmalarla büyük ağlarda çalışmayı mümkün kılmak veya sürüm denemeleri yapabilmek amacıyla tasarlanmıştır.

<IfVersion >= 2.1>
# burası sadece 2.1.0 veya daha üstü sürümlerde
# iş görür.
</IfVersion>

IfDefine, IfModule ve IfVersion yönergelerinin önüne "!" konularak olumsuz koşullar için uygulanabilir. Ayrıca, bu bölümler daha karmaşık sınırlamalar elde etmek amacıyla bir diğerinin içinde kullanılabilirler.

# Dosya Sistemi ve Site Alanı

En sık kullanılan yapılandırma bölümü taşıyıcıları dosya sistemindeki veya site alanındaki belli yerlerin yapılandırmalarını değiştirmekte kullanılanlardır. Öncelikle, bu ikisi arasındaki farkları bilmek önemlidir. Dosya sistemi disklerinizin işletim sistemi tarafından size gösterilen halidir. Örneğin, öntanımlı kurulumda Apache, Unix sistemlerinde `/usr/local/apache2` altındayken Windows sistemlerinde `"c:/Program Files/Apache Group/Apache2"` altındadır. (Bilgi: Windows için bile, Apache’de dosya yolu belirtilirken tersbölü değil normal bölü karakterleri kullanılır.) Site alanı ise sunucu tarafından istemciye sunulan dizin ağacıdır. Yani, site alanı içindeki `/dir/` dizini, Apache’nin Unix üzerinde dosya sistemine öntanımlı olarak kurulduğu yer göz önüne alınarak, dosya sistemindeki `/usr/local/apache2/htdocs/dir/` dizinine karşılıktır. Site sayfaları veritabanlarından veya başka yerlerden devingen olarak üretilebildiğinden site alanlarının doğrudan dosya sistemine eşlenmesi gerekli değildir.

## Dosya Sistemi Taşıyıcıları

Directory ve Files taşıyıcıları,

düzenli ifade
karşılıkları ile beraber, yönergeleri dosya sisteminin parçalarına uygularlar. Bir Directory bölümü içindeki yönergeler belli bir dosya sistemi dizinine ve onun alt dizinlerine uygulanır. Aynı etki .htaccess dosyaları kullanılarak da sağlanabilir. Örneğin aşağıdaki yapılandırmada, `/var/web/dir1` dizini ve alt dizinlerinde dizin içeriğinin listelenmesi etkin kılınmaktadır.

<Directory /var/web/dir1>
Options +Indexes
</Directory>

Bir Files bölümü içindeki yönergeler, hangi dizinde bulunduğuna bakılmaksızın ismi belirtilen dosyalara uygulanır. Örneğin, aşağıdaki yapılandırma yönergeleri yapılandırma dosyasının ana bölümüne yerleştirildiği takdirde `gizli.html` isimli dosyalara nerede bulunursa bulunsun erişime izin vermeyecektir.

<Files gizli.html>
Order allow,deny
Deny from all
</Files>

Dosya sisteminin belli bir yerindeki belli dosyalarla ilgili yaptırımlar için Files ve Directory bölümleri birlikte kullanılabilir. Örneğin, aşağıdaki yapılandırma `/var/web/dir1/gizli.html`, `/var/web/dir1/subdir2/gizli.html`, `/var/web/dir1/subdir3/gizli.html` ve `/var/web/dir1/` altında bulunabilecek diğer tüm `gizli.html` dosyalarına erişimi yasaklar.

<Directory /var/web/dir1>
<Files gizli.html>
Order allow,deny
Deny from all
</Files>
</Directory>

## Site Alanı Taşıyıcıları

Location yönergesi ve yönergenin

düzenli ifade
karşılığı site alanındaki içerik için yapılandırmayı değiştirir. Örneğin aşağıdaki yapılandırma, `/gizli` ile başlayan URL yollarına erişimi engeller. Özellikle, `http://siteniz.mesela.dom/gizli`, `http://siteniz.mesela.dom/gizli123` ve `http://siteniz.mesela.dom/gizli/dir/dosya.html` istekleri yanında `/gizli` ile başlayan diğer isteklere de uygulanır.

<Location /gizli>
Order Allow,Deny
Deny from all
</Location>

Dosya sistemi ile etkileşime girmeyen herşey için Location yönergesi gerekir. Aşağıdaki örnekte, belli bir URL’nin mod_status modülü tarafından sağlanan bir dahili Apache eylemcisine nasıl eşlenebileceği gösterilmiştir. Bu örnek için dosya sisteminde `server-status` adında bir dosya veya dizin bulunması gerekli değildir.

<Location /server-status>
SetHandler server-status
</Location>

## Dosya Adı Şablonları ve Düzenli İfadeler

Directory, Files ve Location yönergelerinde, Standart C kütüphanesindeki `fnmatch` işlevindeki gibi kabuk tarzı dosya ismi kalıpları kullanılabilir. "*" karakteri herhangi bir karakter dizisi ile eşleşirken "?" karakteri tek tek karakterlerle ve "[seq]" kalıbı ise seq içindeki her karakterle eşleşir. "/" karakteri her hangi bir kalıp karakteri ile eşleşmez; açıkça belirtilmesi gerekir.

Daha esnek bir eşleşmenin gerekli olduğu durumlar için her taşıyıcının bir düzenli ifade karşılığı vardır. DirectoryMatch, FilesMatch ve LocationMatch yönergelerinde gerekli eşleşmeleri seçmek için perl uyumlu

düzenli ifadelerin
kullanımına izin verilir. Ayrıca, yönergelerin uygulanışının düzenli ifade bölümleri kullanılarak nasıl değiştirileceğini öğrenmek için, aşağıda, yapılandırmanın katıştırılmasıyla ilgili bölüme de bakınız.

Tüm kullanıcı dizinlerine ilişkin yapılandırmayı değiştirmek için dosya ismi kalıpları şöyle kullanılabilirdi:

<Directory /home/*/public_html>
Options Indexes
</Directory>

Düzenli ifade bölümleri kullanarak çeşitli türlerdeki resim dosyalarına erişimi bir defada yasaklayabiliriz:

<FilesMatch \.(?i:gif|jpe?g|png)$>
Order allow,deny
Deny from all
</FilesMatch>

## Ne, Ne Zaman Kullanılır?

Dosya sistemi taşıyıcıları ile site alanı taşıyıcıları arasında seçim yapmak aslında oldukça kolaydır. Dosya sisteminde bulunan nesnelere uygulanacak yönergeler için daima Directory veya Files kullanılır. Dosya sisteminde bulunmayan nesnelere (bir sayfanın bir veritabanı tarafından üretilmesi gibi) uygulanacak yönergeler için ise Location kullanılır.

Dosya sistemindeki nesnelere erişimi kısıtlarken asla Location kullanmamak önemlidir. Bunun sebebi farklı site alanı konumlarının (URL’ler) aynı dosya sistemi konumuna eşlenebilmesi dolayısıyla kısıtlamalarınızın etrafından dolaşılabilmesine izin vermesidir. Örneğin, aşağıdaki yapılandırmayı ele alalım:

<Location /dir/>
Order allow,deny
Deny from all
</Location>

`http://siteniz.mesela.dom/dir/` için bir istek yapılmışsa bu doğru çalışacaktır. Fakat dosya sistemi harf büyüklüğüne duyarsızsa ne olacak? Kısıtlamanız, istek `http://siteniz.mesela.dom/DIR/` şeklinde yapılarak kolayca geçersiz kılınabilir. Halbuki Directory yönergesi isteğin nasıl yapıldığına bakılmaksızın bu konumdan sunulan her türlü içeriğe uygulanacaktı. (Dosya sistemi bağlarıyla bu da aşılabilir. Sembolik bağlar kullanılarak aynı dizin dosya sisteminin bir çok yerine yerleştirilebilir. Directory yönergesi dosya yolunu sıfırlamaksızın sembolik bağları izleyecektir. Bu bakımdan, en yüksek seviyede güvenlik için uygun Options yönergesi ile sembolik bağların izlenmesi devredışı bırakılabilir.)

Belki de siz sırf harf büyüklüğüne duyarlı bir dosya sistemi kullanıyorsunuz diye böyle uygulamalara ihtiyacınız olmadığını düşünüyor olabilirsiniz, fakat aynı site alanını çok sayıda dosya sistemi konumuna eşleyecek daha bir sürü yol bulunduğunu unutmayınız. Bu bakımdan dosya sisteminde yapacağınız kısıtlamalarda daima dosya sistemi taşıyıcılarını kullanmalısınız. Bununla birlikte bu kuralın da bir istisnası vardır. Yapılandırma kısıtlamalarının bir `<Location/>` bölümü içine koyulması, bu bölüme konan yönergelerin etki alanının belli bir URL ile sınırlı olmaması nedeniyle mükemmelen güvenlidir.

# Sanal Konaklar

VirtualHost taşıyıcısının içinde belli bir konağa uygulanan yönergeler bulunur. Aynı makinede çok sayıda konağı farklı yapılandırmalarla sunuyorsanız bu taşıyıcı çok işinize yarar. Daha fazla bilgi için Sanal Konak Belgeleri bölümüne bakınız.

# Vekil

Proxy ve ProxyMatch taşıyıcıları, sadece belli bir URL ile eşleşen mod_proxy vekil sunucusu üzerinden erişilen sitelere uygulanan yapılandırma yönergelerini bulundururlar. Örneğin aşağıdaki yapılandırma `cnn.com` sitesine erişim için vekil sunucunun kullanılmasını engelleyecektir.

<Proxy http://cnn.com/*>
Order allow,deny
Deny from all
</Proxy>

# Hangi Yönergelere İzin Veriliyor?

Hangi yönergelere hangi yapılandırma bölümlerinde izin verildiğini öğrenmek için yönerge bağlamına bakınız. Directory bölümlerinde izin verilen herşeye sözdizimsel olarak ayrıca DirectoryMatch, Files, FilesMatch, Location, LocationMatch, Proxy ve ProxyMatch bölümlerinde de izin verilir. Yine de bazı istisnai durumlar mevcuttur:

- AllowOverride
  yönergesi sadece Directory bölümlerinde çalışır.
- Options
  yönergesinin `FollowSymLinks` ve `SymLinksIfOwnerMatch` seçenekleri sadece Directory bölümlerinde veya `.htaccess` dosyalarında çalışır.
- Options
  yönergesi Files ve FilesMatch bölümlerinde kullanılamaz.

# Bölümler Nasıl Katıştırılır?

Yapılandırma bölümleri belli bir sıra ile uygulanır. Yapılandırma yönergelerinin yorumlanışı üzerinde önemli etkilere sahip olabilmesi nedeniyle neyin ne zaman çalıştığını anlamak çok önemlidir.

Yapılandırma bölümlerinin katıştırılma sırası şöyledir:

1. Directory
   (düzenli ifadeler hariç) ve `.htaccess` aynı anda işleme sokulur (`.htaccess` ile eğer izin verilmişse Directory içindeki bazı yönergeler geçersiz kılınabileceği için).
2. DirectoryMatch
   (ve `<Directory ~>`).
3. Files
   ve FilesMatch aynı anda işleme sokulur.
4. Location
   ve LocationMatch aynı anda işleme sokulur.

Directory bölümündekiler hariç, her grup, yapılandırma dosyasında bulundukları sıraya göre işleme sokulurlar. Yukarıda 1. grup olan Directory bölümü en kısa dizin elemanından en uzun dizin elemanına doğru işleme sokulur. Yani, örneğin, `<Directory /var/web/dir>` bölümü `<Directory /var/web/dir/subdir>` bölümünden önce işleme sokulacaktır. Eğer aynı uzunlukta çok sayıda dizin varsa Directory bölümleri yapılandırma dosyasında bulundukları sıraya göre işleme sokulurlar. Include yönergeleri ile yapılandırmaya dahil edilen dosyaların içerikleri Include yönergesinin bulunduğu yere konulduktan sonra işleme sokulurlar.

VirtualHost bölümlerinin içindeki bölümler, sanal konak tanımı dışındaki karşılıklarından sonra uygulanırlar.

İstek mod_proxy tarafından sunulduğu takdirde, Proxy taşıyıcısı işlem sırasında Directory taşıyıcısının yerini alır.

Sonraki bölümler öncekileri geçersiz kılmak üzere işleme alınırlar.

## Bazı Teknik Bilgiler

Aslında, isim dönüşüm aşamasından (`Aliases` ve `DocumentRoots`, URL’leri dosya isimlerine eşlemek için kullanılırken) hemen önce uygulanan bir `<Location>`/`<LocationMatch>` dizisi vardır. Bu dizinin sonuçları isim dönüşüm aşaması tamamlandıktan sonra tamamen elden çıkarılır.

## Bazı Örnekler

Aşağıdaki yapay örnekte katıştırma sırası gösterilmiştir. Hepsinin aynı isteğe uygulandığı varsayımıyla, bu örnekteki yönergeler A > B > C > D > E sırasıyla uygulanacaktır.

<Location />
E
</Location>
<Files f.html>
D
</Files>
<VirtualHost *>
<Directory /a/b>
B
</Directory>
</VirtualHost>
<DirectoryMatch "^.*b$">
C
</DirectoryMatch>
<Directory /a/b>
A
</Directory>

Daha somut bir örnek olarak aşağıdakini ele alalım. Directory bölümlerindeki erişim sınırlamaları ne olursa olsun Location bölümü son olarak değerlendirmeye alınacak ve sunucuya sınırsız erişim verecektir. Başka bir deyişle, katıştırma sırası önemlidir, bu nedenle dikkatli olmalısınız!

<Location />
Order deny,allow
Allow from all
</Location>
# Alooo! Bu <Directory> bölümünün hiçbir hükmü yok.
<Directory />
Order allow,deny
Allow from all
Deny from kkadam.mesela.dom
</Directory>